Lê Văn Nghĩa, trong số thật ít ỏi “đồng chí, đồng nghiệp” của nhà văn lớn Thổ Nhĩ Kỳ Azit Nexin – đã từng ngồi tù vì những bài văn châm biếm của ông. Tất nhiên, khi tôi nhắc điều đó không hàm đe dọa anh Lê Văn Nghĩa, mặc dù trong trận chiến chống các thứ hủ bại vẫn có thể có “thương vong” ở mức này hay mức khác và mặc dù Thổ Nhĩ Kỳ là một quốc gia tư sản độc tài – mà muốn nói rằng đội hình châm biếm, trào phúng vẫn còn rất ít “vận động viên” xuất sắc biết “làm bàn” chứ không đánh cá để rồi than: “Ôi, bong đá!”. Nói đổng, lối “tiếu lâm dân gian” thì quán cà phê, cơ quan nào cũng tràn ngập, nhưng nâng lên thành chuyện trí tuệ và không rơi vào lối “thâm” bôi bác cá nhân, đả kích cho đã nư, đả kích lung tung, những tác phẩm như vậy vẫn còn thật hiếm ở ta. Cưới có mục đích xây dựng, với bút pháp văn học, đòi hỏi một loạt điều kiện, trong đó trình độ nhạy cảm và khái quát là then chốt.
Các truyện của Lê Văn Nghĩa có duyên. Sẽ vội vàng nếu cho Lê Văn Nghĩa đã đạt một trình độ cao trong làng văn châm biếm. Tôi tin Lê Văn Nghĩa cũng không tự đánh giá như thế. Đó là phía trước của quá trình tích lũy kinh nghiệm và rèn luyện độ trong sáng trong cách nhìn cuộc sống.
Vấn đề là tính chiến đấu của các truyện của Lê Văn Nghĩa. Và, vấn đề còn rộng hơn, là nền văn học chúng ta không thể vắng thể loại này.
23-12-1988
TRẦN BẠCH ĐẰNG
