“Người ham chơi!”
TRẦN NHÃ THỤY
Đang rất hào hứng với tập truyện trào phúng mới chuẩn bị ra mắt: “Điệp viên không không thấy” (NXB Trẻ 2003) thì đùng một cái, bộ phim Mr Bean do hang Universal (Mỹ) sản xuất, phát hành ở VN bỗng dưng cũng mang y chang cái tên “Điệp viên không không thấy”. Lê Văn Nghĩa quyết định kiện đơn vị phát hành phim vì không biết vô tình hay hữu ý đã “mượn” mất của anh cái tên nhân vật độc đáo mà anh đã dành nhiều tâm huyết sáng tạo. Thế nhưng, khi chúng tôi đề cập đến chuyện này thì Lê Văn Nghĩa nở một nụ cười… vô tư. Anh bảo, thôi chuyện đó tính sau bây giờ phải lo việc của tờ báo, lo truy tìm món đặc sản mới đây…
Nụ cười trong cuộc đời
Sinh năm 1953 tại Sài Gòn, trong một gia đình nghèo, tuổi thơ sớm bươn chải kiếm sống, những bài học từ cuộc sống hè phố, lề đường, kẻ chợ đã giúp cho Lê Văn Nghĩa sớm trưởng thành đồng thời cũng thổi vào hồn anh những ngọn gió phóng khoáng, ngang tàng. Tuổi thanh niên, anh đã tham gia vào những phong trào hoạt động chống chiến tranh vì hòa bình của giới sinh viên – học sinh. Sau năm 1975 Lê Văn Nghĩa được điều về công tác tại bản tin Hội Liên hiệp sinh viên – học sinh (là tiền thân của báo Tuổi Trẻ ngày nay) trong vai trò phóng viên văn hóa – văn nghệ (VH-VN), có lúc giữ cả chức trưởng ban VH-VN. Năm 1984 báo Tuổi Trẻ khai sinh thêm tờ Tuổi Trẻ Cười (TTC), Lê Văn Nghĩa là cây bút có mặt từ đầu, phụ trách trang Hai Cù Nèo. Đến năm 1990 thì anh làm chủ xị của tờ báo đặc biệt này.
Nói TTC là một tờ báo đặc biệt quả thật chẳng sai, vì tất cả các trang mục của tờ báo chỉ nhằm vào một mục tiêu mang lại tiếng cười cho bạn đọc. Lúc đó TTC là tờ báo trào phúng, châm biếm đầu tiên của VN. Và Lê Văn Nghĩa cũng khởi động những bài viết trào phúng đầu tiên của mình từ đó. Tính đến nay Lê Văn Nghĩa đã cho xuất bản khoảng chục tác phẩm truyện trào phúng: Vua lừa, Hoa hậu phường cây mít, Nô tế-bồ, Ôi! Bóng đá, Phá án Sextour, Nhà mùi học… Khi nói về những tập truyện trào phúng giàu tính chiến đấu và đầy ắp tiếng cười của mình, Lê Văn Nghĩa khiêm tốn nói: “Kỳ thực tôi không phải là một nhà văn chuyên viết truyện trào phúng, mà do thúc ép của tờ báo mình làm chủ xị, tôi mới xắn tay áo viết. Tất cả những tập sách đó là gom lại những bài đã in trên TTC…”. Viết không chuyên mà liên tục xuất hiện trên TTC với những tiểu phẩm hài hước đặc sắc, tạo nên được những nhân vật kỳ khôi như Đại Văn Mỗ, Điệp viên không không thấy. Viết không chuyên mà trở thành cây bút trào phúng không thể thay thế của TTC. Với anh, viết là tạo ra tiếng cười, để cùng mọi người thư giãn trong cuộc sống vốn mệt mỏi và nhiều bất trắc này. Tiếng cười trong cuộc đời cần lắm thay! “Vậy, một người chuyên viết trào phúng như anh chắc thường nhìn đời bằng sự hài hước?”. Lê Văn Nghĩa tâm sự: “Nhìn đời bằng sự hài hước, cái đó cũng có. Nhưng cái chính là bằng sự nghiêm túc, chân thành. Chính trong sự nghiêm túc đó mới phát hiện, lật xới lên những vấn đề thú vị. Tôi thường tuân thủ theo nguyên tắc: “Anh phải có trong tay sự kiện cái đã, sau đó anh muốn làm méo mó, lệch lạc chừng nào cũng được” (Mark Twain)…
Người ham chơi (!)
Báo TTC phát hành hai kỳ mỗi tháng với số lượng lớn, hiện vẫn đang là tờ báo cười được yêu chuộng nhất, thu hút đủ thành phần độc giả ở khắp mọi nơi. Với vai trò là Thư ký tòa soạn, Lê Văn Nghĩa phải “ôm sô” nhiều việc không tên, vô hình: đọc tất cả bài vở, xem xét từng tấm hình, tranh vẽ, lo đầu vào và đầu ra của tờ báo, có nghĩa là lo tất cả kể cả chuyện cơm áo gạo tiền. Thế nhưng, Lê Văn Nghĩa vẫn đều đặn viết. Theo anh, viết trào phúng thì phải có khiếu, có máu, nhưng thật tự nhiên, như cái duyên trời cho chứ không nên dụng công, gồng mình. Viết cười mà không có duyên thì “thua”. Tuy nhiên, anh cũng đang rất lo vì người viết trào phúng vốn đã hiếm, nay lại càng hiếm hoi, rơi rụng dần. Vì sao? Vì người viết trào phúng phải là người trải đời, trải việc, phải trải nghiệm cuộc đời qua bể dâu, thế thái nhân tình thì mới có cái nhìn sâu lắng, ý vị. Mà những người như thế đương nhiên là hiếm. Người đam mê viết lách lại càng hiếm hơn. Mong ước của Lê Văn Nghĩa là được sự cộng tác của những người trẻ, thậm chí sẵn sàng đào tạo để tạo một nguồn lực mới cho tờ báo. Anh nói: “Bây giờ tìm được một cộng tác viên là tôi mừng lắm, phải tìm mọi cách săn đón và túm cho bằng được…”.
Công việc cứ thế mà xoay như chong chóng, thế nhưng Lê Văn Nghĩa tự nhận mình là người ham chơi. Năm 2002, anh vừa cho ra mắt tập truyện ngắn Bạn đời (NXB Trẻ), được đánh giá cao. Nhưng, Lê Văn Nghĩa nói là chỉ… viết chơi trong những lúc rảnh mà thôi. Cũng viết chơi mà Lê Văn Nghĩa đã cho in tập truyện phim Vượt song (đã chuyển thể thành phim). Bên cạnh việc viết chơi thì anh còn vẽ chơi nữa. Ở nhà, ở cơ quan đều có một góc dành cho “buồng” vẽ của anh. Những bức sơn dầu đã hoàn thành, đang hoàn thành hoặc dở dang ngổn ngang khắp nơi. Với Lê Văn Nghĩa, anh vẽ là để giải tỏa nỗi niềm đam mê hội họa từ thuở nhỏ. Hồi nhỏ, anh mê vẽ lắm, mong ước sau này lớn lên sẽ trở thành họa sĩ, chứ đâu có phải theo nghề viết (!). Vậy thì, Lê Văn Nghĩa là người ham chơi hay ham việc? Có lẽ là cả hai. Lê Văn Nghĩa cũng là người thấu hiểu được rằng, trong cuộc đời có những việc không thể giải quyết bằng sự nghiêm túc mà chỉ giải quyết được bằng tiếng cười. Và, viết để tạo ra tiếng cười, hay tất cả những công việc không tên khác đối với anh cũng là để được “chia sẻ niềm vui cuộc sống” như anh đã từng tâm niệm và tâm sự.
TÀI HOA TRẺ
